यसरी चल्नसक्छ काठमाडौंमै पानी जहाज, हेर्नुस् आर्किटेक्ट रन्जित काफ्लेको स्केच

  • अनुप खनाल

नेपालमा पानीजहाज सम्बन्धी कुरा सुन्‍नेबित्तिकै धेरैले प्रधानमन्त्रीको हावादारी गफको रूपमा लिने गर्छन् । अझै त्यसमा पनि काठमाडौंमा पानीजहाज चलाउने कुरा सुन्दा जो-कोहीलाई अनौठो लाग्नु स्वाभाविकै हो । प्राविधिक दृष्टिकोणले भने काठमाडौंमै पनि पानीजहाज चलाई मनग्य फाइदा लिन सम्भव देखिन्छ ।

साना खोला तथा सिंचाइका नहरहरूमा समेत पानीजहाज संचालन गरी आर्थिक फड्को मारेका देश विश्वमा धेरै छन् । इजिप्टमा नाइल नदी र मेरिडेटेरीनियन समुद्र जोडेर बनाइएको जम्मा २.५५ मिटर गहिरो सिँचाइको नहरमा धेरै पहिलेदेखि पानीजहाज संचालन भइरहेका छन् ।

काठमाडौँका खोलामा पानीजहाज चलाउन केही सामान्य संरचना निर्माण भने अवश्य गर्नुपर्ने हुन्छ । काठमाडौंका वागमती, विष्णुमती तथा धोबीखोलामा बाँध थुनेर ताल बनाई सानो खालको जहाज चलाउन सकिन्छ ।

कम चौडाइ, उपयुक्त गहिराइ तथा तेर्सो भएर बग्ने हुँदा धोबीखोलामा सानो बाँध बनाउँदा पनि निकै लामो दूरीसम्म ताल बन्दछ । यो खोलामा २/३ मिटर अग्लो बाँध बनाएर पानी थुन्ने हो भने करिब ३-४ किलोमिटर क्षेत्रमा ताल बन्दछ । उक्त तालमा करीब १५-२० सिट क्षमताको पानीजहाज चलाउन सकिन्छ ।

बाँधमा पानी थुन्न र छोड्नको लागि दुई वटा गेट राख्न सकिन्छ जसले गर्दा वर्षात्को समयमा दुईवटै गेट पूरै खोली बाढीलाई पुरानै अवस्थामा बग्न दिने र सुक्खायाममा दुवै गेट बन्द गर्दा बन्ने लामो तालमा सानो पानीजहाज चलाउन सकिन्छ । काठमाडौंको बिच भागमा बग्ने धोबी खोलामा ताल बनाएर पानीजहाज चलाउँदा यसले निकै महत्व पाउनुको साथै नेपालका अन्य धेरै खोलामा पनि पानीजहाज चलाउन सम्भव छ भन्ने सन्देश जान सक्दछ ।

भर्खरै वितरणमा आएको मेलम्चीको पानी प्रत्यक्ष रूपमा खोलामा नछाडिए पनि यो सबै पानी कुनै न कुनै रूपमा खोलामा नै मिसिन्छ जसले गर्दा पानीको बहाव बढ्न गई तालमा धेरै पानी जम्मा भई पानीजहाज चलाउन थप सहजता मिल्नेछ ।

यस्तो परियोजना संचालनको जिम्मा प्रतिस्पर्धाको आधारमा निजी क्षेत्रलाई दिन सकिन्छ । निजी कम्पनीहरूले यसलाई संचालन गरी लाखौं रुपैयाँ आयआर्जन गर्न सक्नेछन् । यस्तो अनुमति दिए सरकारले पनि वार्षिक रूपमा उल्लेखनीय राजस्व संकलन गर्न सक्नेछ ।

धोबीखोलामा अहिले बगिरहेको थोरै पानीले त्यो बाटो भएर हिँड्ने कसैलाई पनि आकर्षण गरिरहेको छैन । खोला थुनेर ताल बनाउँदा यो कोरिडोर भएर हिँड्ने जो–कोहीलाई छुट्टै अनुभूति गराउँछ । खोलामा पानी थुनेर लामो समयसम्म राख्दा जमीन मुनिको समेत रिचार्ज भई मूलहरू सुक्ने समस्या पनि केही हदसम्म समाधान हुन्छ ।

धोबीखोलाको अहिलेको अवस्था/आयोजना निर्माण पछि हुने अवस्था। तस्वीर स्केचः आर्किटेक्ट रन्जित काफ्ले

आयोजनाका चुनौती

यसरी काठमाडौंका खोलामा बाँध बाँधी ताल बनाएर पानीजहाज चलाउने कार्यका केही चुनौती भने अवश्य छन् । खोलामा फालिएका प्लास्टिक, बोतल तथा अन्य फोहोरहरू तैरिन गई तालको शोभा बिगार्छन् । त्यसैले यस्ता फोहोरलाई नियमित सफा गर्नुपर्ने हुन्छ । यस्ता फोहोर खोलामा फाल्न पूर्णरूपमा बन्देज गरिनुपर्दछ।

यसैगरी खोलाको होचो भागमा छोडिएका ढलका पाइपहरू तालको पानीको सतहभन्दा तल पर्न गए ढल निकास बन्द हुने मात्र नभई तालको पानी पनि ढलभित्र छिर्न सक्दछ । यसको लागि होचो सतहमा छोडिएका ढलका पाइपहरूलाई स्थानान्तरण गर्नुपर्ने हुन्छ ।

यस्ता चुनौतीको राम्रो अध्ययन गरी काठमाडौंको कम्तीमा एउटा खोलामा पाइलट प्रोजेक्टको रूपमा बाँध थुनेर ताल बनाई सानो पानीजहाज चलाएर देखाउन सके नेपालमा पानीजहाज सम्बन्धी हुने बहस सार्थक हुने थियो । देशको केन्द्रबाट यस्ता परियोजना शुरू गर्ने हो भने नेपालमा पानी जहाजले अझै निकै महत्व पाउनेथियो ।

(खनाल नेपालमा भइरहेको पानीजहाजको अध्ययनमा संलग्न इन्जिनियर हुन् ।)

भर्खरै प्रकाशित

रेम्डिसिभिर तोकेको मूल्यभन्दा सस्तोमा दिएपछि तस्करहरूको दवावमा औषधि बिक्रीमा रोक

घोराही । दाङ जिल्लामा मिलेनियम फर्मास्युटिकल र कालिका मेडिकल हलले कोरोना संक्रमितको उपचारमा प्रभावकारी मानिएको रेम्डिसिभिर औषधि सस्तोमा दिएको भन्दै विक्री वितरणमा औषधि व्यवस्था विभागको…

जसपाका चार सांसदलाई कारवाही गर्ने निर्णय कार्यान्वयन नगर्न आदेश

काठमाडौं । सर्वोच्च अदालतले लुम्बिनी प्रदेशसभाका तत्कालीन चार सदस्यलाई कारवाही गर्ने निर्णय तत्काल कार्यान्वयन नगर्न आदेश जारी गरेको छ । न्यायाधीश नहकुल सुवेदीको एकल इजलासले…

एउटै दुलहीलाई लिन २ दुलाहा पुगेपछि हंगामा, एक प्रेमी अर्का…

भारतको उत्तर प्रदेशमा रहेको कन्नौजमा चलिरहेको एक विवाह समारोहमा दुलही लिन एकैपटक दुईजना दुलाहा पुगेपछि हंगामा मच्चिएको छ । ती दुईमध्ये एक दुलहीका प्रेमी थिए…

दाङको कोरोना विशेष अस्पताल : जहाँ तन्नेरीहरुले मात्रै धानेका छन्…

द्रोण वली उमेरले ३१ वर्ष पुग्नुभयो । अहिले कोरोना विशेष अस्पतालको व्यवस्थापनमा खटिरहनुभएको छ । कहिले अक्सिजन व्यवस्थापन, कहिले संक्रमित भर्ना, कहिले त्यहा आउने आफन्तिहरुका…

अक्सिजन प्लान्ट खरिदमा व्यापक अनियमितता : अक्सिजन प्लान्ट भनेर ४९…

सल्यान । जिल्ला अस्पताल सल्यानमा जडान गरिएको अक्सिजन प्लान्ट खरिदमा व्यापक अनियमितता भएको खुलासा भएको छ । शनिबार अस्पतालमा अक्सिजन प्लान्ट भनेर कन्सन्ट्रेटर जडान भएपछि…