संकटपछि झन् शक्तिशाली बन्यो कतार ! जित कसको भयो ?

काठमाडौं । साढे तीन वर्षपछि सोमबार (भोलि) साउदी अरेबियाको साउदी एयरलाइन्स कतारको दोहामा अवतरण हुँदैछ । यससँगै कतारमा खाडी क्षेत्रका चार मुलुकले लगाएको प्रतिबन्ध विधिवतरुपमा अन्त्य हुनेछ ।

यद्यपि यसको छनक एकसाता अघि साउदी अरेबियाको प्राचीन सहर अल–उलामा भएको गल्फ को–अपरेसन काउन्सिल (जीसीसी) को बैठकले दिएको थियो । त्यो बैठकमा खाडी क्षेत्रका मुलुकले कतारमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने निर्णय गरेका थिए । जसका लागि खाडी मुलुकबीच ‘एकजुट र स्थिरता’ सम्झौता भएको थियो ।

सन् २०१७ मा साउदी अरेबिया, यूएई, बहराइन र इजिप्टले कतारसँगको हवाई, स्थल र समुद्री बाटोमा नाकाबन्दी लगाउने निर्णय गरेका थिए । त्यसयता ती मुलुकले निरन्तर कतारमाथि प्रतिबन्ध लगाउँदै आएका थिए । गत साता भएको सम्झौतापछि भने उनीहरुले कतारमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने निर्णय गरेका हुन् ।

गत साता भएको यो सम्झौतापछि खाडी मुलुकले अब छिट्टै कतारसँगको सम्बन्ध पहिलाकै अवस्थामा फर्किने बताएका छन् ।

किन लगाइएको थियो कतारमाथि प्रतिबन्ध ?

उक्त चार मुलुकले कतारलाई आतंकवादको समर्थन गरेको भन्दै प्रतिबन्धको घोषणा गरेका थिए । ३० लाखभन्दा कम आवादी रहेको यो मलुकलाई उनीहरुले मुख्यगरी आतंकवादको समर्थन छाड्नुपर्ने, इरानसँग आवश्यकताभन्दा धेरै सम्बन्ध विस्तार गर्न नहुने र दोहास्थित अलजाजिराको न्युज च्यानलमा प्रतिबन्ध लगाउनुपर्ने माग राखेका थिए ।

त्यति मात्र होइन, नकाबन्दी हटाउन यी चार मुलुकले समग्रमा १३ ओटा शर्त राखेका थिए । यद्यपि तेल तथा ग्यासको धनी मुलुकले भने उनीहरुले माग अस्वीकार ग¥यो । कतारले न अलजाजिरामाथि रोक लगायो, न इरानसँगको सम्बन्ध घटायो । खाडी मुलुकका १३ मध्ये कतारले एउटा शर्त पनि पूरा गरेन ।

कतारमाथि प्रतिबन्ध लगाइनुको एक कारण इस्लामिक संगठन या इख्वान उल–मुस्लिमिन हो । यो संगठनलाई इजिप्ट र साउदी अरेबियाले चरमपन्थी संगठन बताउँदै आएका छन् । तर, कतार, प्यालेस्टाइन र टर्कीले भने यसलाई केवल एक कट्टर इस्लामिक संस्था भएको बताउँदै आएका छन् ।

कतारले गाजा, लिबिया र अन्य स्थानहरुमा राजनीतिक इस्लामवादी आन्दोलनको सहयोग गर्दै आएको छ । विशेषगरी खाडी मुलुकले चरमपन्थी मानेका पारम्पारिक इस्लामिक संगठनको आन्दोलनमा कतारले सहयोग गर्ने गरेको छ । यो पनि कतारमाथि खाडीका अन्य मुलुकले प्रतिबन्ध लगाउनुको कारण हो ।

कतारले इरानसँगको सम्बन्ध बलियो नबनाउने दबाब खाडी क्षेत्रका मुलुकबाट खेप्दै आएको थियो । जसलाई कतारले आफ्नो विदेश नीतिमा बाह्य हस्तक्षेपको रुपमा मान्दै आएको थियो । यद्यपि जीसीसीको सदस्य भएको कारण कतार इरानसँगको सम्बन्ध थप अघि नबढाउन बाध्य पनि हुन सक्थ्यो । त्यसैले इरानसँगको सम्बन्ध विस्तार कतारमाथि प्रतिबन्ध लाग्नुको अर्को कारण बन्न पुग्यो ।

त्यसो त कतारमाथि चार खाडी मुलुकले अचानक प्रतिबन्ध भने लगाएका होइनन् । सन् २०१४ मा नै यी चारै मुलुकले केही महिनाको लागि कतारबाट आफ्ना राजदूत फिर्ता बोलाएका थिए । त्यसबेलादेखि नै यी मुलुकबीच केही खटपट आएको संकेत पाइएको थियो ।

मित्रराष्ट्रको साथ

नाकाबन्दीपछि समस्यामा परेको कतारलाई उसका मित्रराष्ट्रहरुले ठूलो सहयोग गरे । नाकाबन्दीको साढे तीन वर्षको अवधिमा कतारलाई सबैभन्दा धेरै सहयोग गर्ने मुलुक टर्की हो । नाकाबन्दीभन्दा पहिला नै कतारको टर्कीप्रतिको झुकाव देखिएको थियो ।

सन् २०१६ मा नै कतारले टर्कीलाई अस्थायीरुपमा एक सैन्य क्याम्प स्थापनाको लागि अनुमति दिएको थियो । कतारको यो कदमको कारण कतारसँग साउदी अरेबिया र यूएई रिसाएका थिए । यी मुलुकले कतारको यो कदमविरुद्ध कडा प्रतिक्रिया पनि दिएका थिए । यो कदमबाट कतारले मुलुक सानो भए पनि आफ्नो मित्रराष्ट्र ठूलो र शक्तिशाली रहेको सन्देश दिएको थियो ।

यसै विषयलाई त्यसको एक वर्षपछि चार मुलुकले कतारसँगको कूटनीतिक सम्बन्ध तोड्दै आफ्नो राजदूत फिर्ता बोलाउने निर्णय गरेका थिए । नाकाबन्दी खोल्न कतारमाथि राखिएको शर्तमा टर्कीको सैन्य क्याम्प तत्काल बन्द गर्नुपर्ने पनि सामेल थियो ।

कतारले कसरी गर्यो नाकाबन्दीको सामना ?

कतारका अधिकारीहरु विश्व समुदायले सोचेको भन्दै निकै राम्रो तरिकाले कतारले यो संकटको सामना गरेको बताउँछन् । नाकाबन्दी सुरु भएको तीन महिनापछि कतारले सात अर्ब ४० करोड डलरको डिप–वाटर हमाद बन्दरगाह सञ्चालनमा ल्यायो । जसले तेस्रो मुलुकबाट ठूला कार्गो जहाजहरु ल्याउन सहज भयो । सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष कतारले आफ्ना नागरिकलाई कुनै पनि कुराको अभाव हुन दिएन । नाकाबन्दीभन्दा अघि खाडी क्षेत्रका उक्त चार मुलुकमा निकै निर्भर रहेको कतारले नाकाबन्दीको कारण आफ्ना नागरिकहरुमा भावनात्मक असर परे पनि प्रत्यक्षरुपमा कुनै पनि भौतिक अभाव भने सिर्जना हुन दिएन ।

कतारको ६० प्रतिशत आयात हुने मुलुकले प्रतिबन्ध लगाएसँगै कतारलाई मुलुकमा खाद्य संकट आउन नदिनु ठूलो चुनौतीको रुपमा थियो । यो अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै कतार सरकारले निकै छोटो समयमा टर्की र इरानको बाटो हुँदै वैकल्पिक व्यवस्था मिलायो । त्यसका साथै कतारले आफ्नो आन्तरिक उत्पादनमा पनि उल्लेख्य वृद्धि ग¥यो । यहाँसम्म कि कतारले मुलुकमा दुग्ध उत्पादनको अभाव हुन नदिन हजारौं गाई आयात गर्ने निर्णय गरेको हो ।

त्यस्तै कतारले पछिल्लो समय थप आर्थिक सुधारको लागि मध्यपूर्वभन्दा बाहिरका मुलुकसँग आफ्नो आर्थिक सम्बन्ध विस्तार गरिरहेको छ । विशेषगरी कतारले पछिल्लो समय अमेरिका, जर्मनीलगायतका मुलुकसँग आर्थिक सम्बन्ध विस्तार गरेको छ । साथै कतारले मुलुकमा वैदेशिक लगानी भित्र्याउन पनि विभिन्न योजनाहरु ल्याइरहेको छ ।

नाकाबन्दी गरिए पनि कतारले अर्थतन्त्रलाई संकुचन हुन भने दिएन । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ)का अनुसार सन् २०१७ मा १.७ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धिदर हासिल गरेको कतारले २०१८ मा २.४ र २०१९ मा ३.१ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धिदर हात पारेको थियो ।

जित कसको भयो ?

खाडी मुलुकहरुको कतारमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवा गर्नुलाई धेरैले कतारको जित भएको बताएका छन् । खाडी मुलुकले कृत्रिम संकट खडा गर्दै कतारमाथि दबाब दिने प्रयास गरे पनि कतारलाई झुकाउन भने उनीहरुले सकेनन् । यद्यपि हिसाबमा भने यो नाकाबन्दी दुवै पक्षको लागि नोक्सानदायक रहन पुग्यो ।

कतारले यो नाकाबन्दीलाई भने आफ्नो क्षमतावृद्धिको अवसरको रुपमा लियो । साउदी अरेबिया र यूएईलाई आफूहरुले लगाएको नाकाबन्दीको कारण कतार एक क्षेत्रीय शक्ति बनेर उदाउँछ भन्ने आभाष थिएन । नाकाबन्दी लगाउनुभन्दा पहिला कतारसँग केवल फाइटर विमान थियो । अहिले कतारसँग भएको विमानको संख्या २५० को हाराहारीमा पुगेको छ । त्यसका साथै कतारले उल्लेख्य संख्यामा ड्रोन खरिद गरेको छ । नाकाबन्दीको समयमा कतारले अमेरिकादेखि टर्की, इजरायल, इरान, फ्रान्स, बेल्जियम र सम्भव भएका मुलुकबाट हतियार खरिद गरेको थियो ।

साउदी र यूएईका बैंकहरुले मिलेर कतारको मुद्रा कमजोर पार्ने प्रयास गरेका थिए । तर, त्यो सम्भव भएन । अलजाजिराका ३० पत्रकारहरुको अकाउन्ट पनि ह्याक गरिएको थियो, यसले पनि केही बिगार्न भने सकेन । नाकाबन्दी लगाउँदै कतारलाई दबाब दिएर त्यहाँको सरकारलाई कठपुतली बनाउने प्रयास साउदीको थियो । तर, अहिले कतार पहिलाको भन्दा पनि धेरै शक्तिशाली बनेर उदाएको छ ।

खाडी मुलुक किन प्रतिबन्ध हटाउन तयार भए ?

पछिल्लो केही महिनामा कुबेती र अमेरिकी मध्यस्तकर्ताहरुले खाडी क्षेत्रको गतिरोध अन्त्य गर्नका लागि प्रयास गरेका थिए । त्यसो त कुबेत लामो समयदेखि दुई पक्षलाई मिलाउन प्रयासरत थियो । कुबेतको लामो समयको प्रयास र त्यसमा अमेरिकाले दिएको साथको कारण कतारमाथिको प्रतिबन्ध हटेको हो । त्यसका साथै अमेरिकामा सत्ता परिवर्तन हुन गइरहेको अवस्थामा आगामी प्रशासनको मध्यपूर्वको नीति परिवर्तन हुने सम्भावना देखिएको छ । यस्तोमा साउदीसँग अमेरिकाको सम्बन्ध बिग्रिँदै कतारसँग लामो समयसम्म पनि सम्झौता नहुने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै अमेरिकाले पनि यसमा बढी चासो दिएको हो ।

-अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरुको सहयोगमा

 

भर्खरै प्रकाशित

न्यायालयबाट भएका पछिल्ला केही फैसलाप्रति प्रधानमन्त्री ओलीको असन्तुष्टि

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले न्यायालयबाट भएका पछिल्ला केही फैसलाप्रति आपत्ति जनाएका छन् । नेपाल टेलिभिजनलाई बिहीबार अन्तरवार्ता दिँदै प्रधानमन्त्री ओलीले पछिल्लो समय सर्वोच्च अदालतले सरकारका…

मन्त्रीहरूको कार्यभार तोकियो, स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको कार्यभार कृष्णगोपाल श्रेष्ठलाई

काठमाडौँ । राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरूको कारभार तोकेकी छन् । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको बिहीबारको सिफारिसबमोजिम कार्यभार तोकिएको राष्ट्रपति कार्यालयले जनाएको छ ।…

समर्थकले रोनाल्डोलाई कोकको बोतलले हा’नेपछि….

पोर्चुगलका स्टार क्रिस्टियानो रोनाल्डो निकै फर्ममा देखिएका छन् । उनले जारी युरो कपका समूह चरणका तीनवटै खेलमा गोल गरे । फ्रान्स विरुद्धको खेलमा २ गोल…

चीनको धम्किबाट जव ताइवान नडराई यस्तो भन्यो

ताइवानले चीनसँग हुने यु’द्धको लागि तयार रहनुपर्ने समय आएको बताएको छ। ताइवानको सीमा क्षेत्रमा बढ्दो चिनियाँ सैन्य गतिविधिले यु’द्धको सम्भावना निम्तिएको ताइवानका विदेशमन्त्री जोसेप वुले…

माइतीघरमा शिक्षामन्त्रीको पुत्ला दहन, जातीय विभेदविरुद्ध प्रदर्शन

काठमाडौं । काठमाडौंको माइतीघरमा जातीय विभेदविरुद्ध दलित अधिकारकर्मी र विद्यार्थीहरुले प्रदर्शन गरेका छन् । ‘मान्छे भएर बाँच्ने अधिकार सुनिश्चित गर’ लेखिएको ब्यानरसहित अधिकारकर्मीले प्रदर्शन गरेका…