छिमेकीको उच्चस्तरीय भ्रमण : संयोग कि प्रतिस्पर्धा ?

मंसिर, काठमाडौं । कोभिड–१९ का कारण केही महिना स्थगित छिमेकी देशका उच्च अधिकारीहरुको नेपाल भ्रमण सुचारु भएको छ । कोभिड–१९ कारण अन्तर्राष्ट्रिय उडान नियमित भइसकेको छैन । तर, विदेशी पाहुनाहरु चार्टर्ड विमानमा काठमाडौं आउन थालेका छन् ।

विशेषतः पछिल्लो समयमा दक्षिणको छिमेकी मुलुक भारतबाट निरन्तर उच्च तहको भ्रमण भइरहेको छ भने उत्तरको छिमेकी चीनबाट पनि आगामी साता रक्षामन्त्री आउने निश्चित छ ।

नेपालमा मात्र होइन, अन्य दक्षिण एसियाली मुलुकमा भारतले आफ्नो ‘परम्परागत प्रभाव’ कायम राख्न चाहिरहेको छ भने यी मुलुकमा चीनले आर्थिक, राजनीतिक र सैन्य प्रभावलाई बढाउँदै लगेको छ ।

कोभिड–१९ शुरु भएपछि भारत र चीनका उच्च अधिकारीहरुले केही समय विदेशी मुलुकहरुको भ्रमण गरेनन् । तर, केही महिनापछि दुबै मुलुक भर्चुअल भेटघाटमा मात्र सीमित रहेनन्, महामारीकै वीचमा विभिन्न मुलुकको भ्रमणमा नै निस्कन लागे । पछिल्लोपटक दुवै मुलुकको भ्रमणको प्राथमिकतामा एसियाली मुलुकहरु छन् ।

चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले कोरोना भाइरसको माहामारीकै वीचमा गत सेप्टेम्बरको पहिलो साता युरोप भ्रमण गरे । त्यसैगरी अक्टोबर महिनामा उनले दक्षिण पूर्वी एसियाली मुलुकको भ्रमण गरे ।

आगामी साता वाङ जापान र दक्षिण कोरियाको भ्रमणमा जाँदैछन् । चिनियाँ रक्षामन्त्री चाहिँ नेपाललगायत दक्षिण एसियाली मुलुकको भ्रमणमा निस्कँदै छन् ।

त्यसैगरी भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरले केही महिनायता रसिया र जापानको भ्रमण गरे । त्यसैगरी भारतीय विदेशसचिव हर्षवर्द्धन श्रीङ्गलाले छिमेकी मुलुक बंगलादेश र माल्दिभ्सको मात्र भ्रमण गरेनन्, अक्टोबर महिनामा उनले फ्रान्स, जर्मनी र बेलायतको भ्रमण गरे । चीनसँग द्वन्द्व बढेपछि भारतले अमेरिका, युरोपेली मुलुक र छिमेकी मुलुकसँगको सहकार्य बाक्लो बनाउँदै लगेको छ ।

यसबाहेक भारत र चीन दुवै भर्चुअल माध्यमले विभिन्न मुलुकहरुसँग छलफल गरिरहेका छन् । नेपालको सन्दर्भमा भन्ने हो भने चिनियाँ पक्षले उच्च राजनीतिक तहदेखि कर्मचारी तहका अन्य निकायहरुसँग निरन्तर भर्जुअल बैठकको आयोजना गरिरहेको छ ।

यस पृष्ठभूमिमा पछिल्लो केही हप्तायता भारतबाट उच्च तहमा निरन्तर भ्रमण भइरहेको र भारतीय विदेश सचिव फर्केको दुई दिनपछि नै काठमाडौँले चिनियाँ रक्षामन्त्रीलाई स्वागत गर्ने तयारी गरिरहेको छ ।

यद्यपि नेपाल चीनसँग धेरै नजिक नहोस् भन्ने भारतीय चाहना र नेपालले सन्धि सम्झौता र अन्य क्षेत्रमा भारतसँग जस्तो व्यवहार गरेको छ, आफूलाई पनि त्यहीअनुसारको व्यवहार गरियोस् भन्ने चिनियाँ चाहना ‘ओपन सेक्रेट’ हो ।

भारततर्फको भ्रमण

सीमा विवादका कारण भारतसँग झण्डै एक वर्षसम्म संवाद हुन सकेन । नेपालले सिमा विवादका लागि वार्तामा बस्न पटक–पटक प्रस्ताव गर्यो । तर, भारत सहमत भएन । नेपालले भर्चुअल भए पनि बैठक गरौं, नभए आफू प्रत्यक्ष वार्ताका लागि तयार भएको बतायो । तर, भारतले कोभिडपछि भन्ने सन्देश पठायो ।

त्यसपछि भारतका सेनाप्रमुख एमएम नरवणे नेपाल भ्रमणमा आए । उनको भ्रमणको मुख्य उद्देश्य नेपाली सेनाको मानार्थ पदवी लिनु थियो, तर यसपटकको भ्रमण त्यतिमा मात्र सीमित थिएन ।

यसबीचमा सम्बन्ध सुधारका लागि दुई देशका बीचमा विभिन्न अनौपचारिक कुराकानी भए । प्रधानमन्त्री केपी ओलीले आफू सम्बन्ध सुधार चाहेको र त्यसका लागि उच्च तहमा नै कुराकानी गर्न चाहेको सन्देश पठाएपछि भारतले रअ प्रमुख सामन्त कुमार गोयललाई पठायो । उनी भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको दूतको रुपमा नेपाल आएको स्वयं सरकारका उच्च मन्त्रीहरुले सार्वजनिक रुपमा बताएका छन् ।

वास्तवमा दुई देशका बीचमा लामो समयदेखि अवरुद्ध भएको वार्तालाई सो भ्रमणले सुचारु गरेको थियो । प्रधानमन्त्री ओलीले प्रधानसेनापतिमार्फत नेपाल सबै समस्याको समाधान वार्ताद्वारा नै समाधान गर्न चाहेको सन्देश पठाए ।

त्यसैले प्रधानसेनापतिको भ्रमणले दुई देशका बीचमा संवादको वातावरण सिर्जना गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो । भारतीय सेनापतिको भ्रमण एक वर्ष पहिला नै हुनुपर्ने भए पनि कोभिड र अन्य कारणले रोकिएको थियो ।

प्रधानसेनापति भएपछि केही समयमा नै मानार्थको पदवी लिनका लागि एक अर्काको मुलुक भ्रमण गर्ने प्रचलन भए पनि यसपटक लामो समय भारतको तर्फबाट भ्रमण हुन सकेन । त्यसैले भारतीय सेनापतिको भ्रमण एउटा स्थगित भ्रमण थियो ।

अबको केही दिनमा भारतीय विदेश सचिव नेपाल भ्रमणमा आउँदैछन् । विदेश सचिव नियुक्त भएपछि हरेक भारतीय विदेश सचिवले विशेष गरी छिमेकी मुलुकमा परिचयात्मक भ्रमण गर्ने प्रचलन छ ।

नयाँ भारतीय विदेश सचिवले सन् २०२० को जनवरी महिनामा जिम्मेवारी सम्हाले । तर, सीमा विवाद र कोभिड–१९ का कारण तत्काल भ्रमण हुन सकेन ।

पछिल्लो समयमा दुई देशका वीचमा सम्बन्ध सुधारको पहल भएपछि भारतीय विदेश सचिव नेपाल भ्रमणमा आउँदैछन् । उनको भ्रमण ३/४ हप्ता अगाडि नै तय भएको हो । तर, नेकपाभित्रको विवाद र अन्य कारणले भ्रमण सार्नु पर्ने हुन सक्छ भन्ने उद्देश्यले भ्रमण घोषणामा ढिलाइ गरिएको थियो । तर, भारतीय विदेश सचिवको भ्रमणका बारेमा एक/डेढ महिनादेखि नै तयारी भइरहेको थियो ।

अर्काेतर्फ, चीनसँगको द्वन्द्व बढ्दै गएपछि साउथ ब्लकलाई छिमेकी मुलुकसँगको सम्बन्ध सुधार गर्न दबाव परेको थियो ।

चिनियाँ रक्षामन्त्रीको भ्रमण

एक महिनाको अवधीमा भारतका तर्फबाट तीन उच्च अधिकारीको भ्रमणलाई चीनले निश्चय नै नजिकबाट हेरेको हुनुपर्छ । त्यही कारणले चिनियाँ पक्षले पनि छोटो समयमा भ्रमण तय गरेको हुनुपर्छ । तर, चिनियाँ रक्षामन्त्रीको भ्रमण पनि केही महिनायता रोकिएको थियो ।

विशेष गरी सन् २०१९ मा नेपालका तर्फबाट तत्कालीन रक्षामन्त्री ईश्वर पोखरेल र प्रधानसेनापति पूर्णचन्द्र थापाले चीनको भ्रमण गरेका थिए । थापाले सन् २०१९ को जूनमा चीनका रक्षामन्त्रीसँग भेटघाट गरेका थिए भने सन् २०१९ को अक्टोबर महिनामा उपप्रधानमन्त्री पोखरेलले चीनको भ्रमण गरेका थिए ।

भ्रमणका समयमा पोखरेलले चीनका समकक्षीलाई नेपाल भ्रमणको निम्तो दिइएको थियो । विशेषतः सन् २००८ नेपालमा गणतन्त्रको स्थापना भएपछि चीनका रक्षामन्त्री र सेनाप्रमुखले नेपालको निरन्तर भ्रमण गरिरहेका छन् ।

नेपालका तर्फबाट दुईपटक उच्च तहमा भ्रमण भएकाले यसपटक भ्रमणको पालो चीनको नै थियो । अर्काेतर्फ अबको चीनका तर्फबाट उच्चस्तरीय भ्रमण दक्षिण एसियाली मुलुकमा नै हुन्छ भन्ने छनक केही समय अगाडि नै आएको थियो ।

भारत र चीनका उच्च अधिकारीका केही महिनायताका भ्रमणलाई हेर्ने हो भने उनीहरु विभिन्न छिमेकी देश र क्षेत्रको भ्रमणका गएका छन् र अबको उनीहरुको फोकस भनेको दक्षिण एसियाली मुलुक हुन् । यी भ्रमणसँग अब रोकिएका अन्य भ्रमण र दुईपक्षीय संयन्त्रका बैठकहरुसमेत शुरु हुनेछन् । यति मात्र होइन, छिमेकी मुलुकबाट भ्रमणको प्रतिस्पर्धा अझ बढ्ने पक्का छ । भारत र चीनबीचको प्रतिस्पर्धा र द्वन्द्वबाट जोगिएर दुवै मुलुकसँग आर्थिक सहकार्यको हात बढाउनु नेपालको हितमा हुनेछ ।

भर्खरै प्रकाशित

मेलम्ची : जब पाँच गोदाम खाद्यान्नका मालिक भोकै भए…

मेलम्ची । मेलम्ची बजारको उत्तरी छेउमा अवस्थित एक खाद्यान्न पसलको भुइँमा बीस प्याकेट तोरीको तेल सुकाइएको छ । छेउमा ६१ वर्षीय ज्ञानेन्द्र श्रेष्ठ झोक्राएर बसिरहेका…

अदालतले दियो ओली सरकारलाई अर्को झट्का : चुरेको गिट्टी, बालुवा…

चुरे क्षेत्रको ढुंगा, गिट्टी र बालुवा बेच्ने निर्णय तत्काल कार्यान्वयन नगर्न सर्वोच्च अदालतले अन्तरिम आदेश गरेको छ । सो रिटबारे सुनुवाइपछि संवैधानिक इजलासले अन्तरिम आदेश…

गंगामा तैरिरहेको बाकसभित्र भेटिइन् २१ दिनकी बच्ची, बाहिर निकाल्ने आँट…

भारतीय राज्य उत्तर प्रदेशको गाजिपुरस्थित ददरीघाटमा गत सोमबार बिहान गंगा नदीमा एउटा प्लाइउडको बाकस बग्दै-बग्दै आइरहेको थियो। सोमबार गंगामा स्नान गर्न गएकाहरूले बाकसबाट बच्चा रोइरहेको…

मल्टिपल इन्ट्री भिसा भएका नेपालीहरु खोप लगाउनकै लागि अमेरिका जान…

काठमाडौं । मल्टिपल इन्ट्री भिसा भएका नेपालीहरु खोप लगाउनकै लागि अमेरिका जान थालेका छन् । अमेरिकाले विदेशी पर्यटकका लागि पनि सजिलै कोरोनाविरुद्धको खोप दिन थालेपछि…

रोनाल्डो र मेसी भन्दा दशौँ गुणा सम्पति, यी हुन् विश्वकै…

विश्वका धनाढ्य फुटबलको को होलान् ?  धेरैलाई मेसी, रोनाल्डो वा नेइमार भन्ने लाग्ला । तर, विश्वका धनाढ्य फुटबल युरोप वा दक्षिण अमेरिका नभएर एशियाका हुन्…