चीनलाई लद्दाखबाट हटाउन भारतसामु तीन विकल्प, सबै उस्तै हानिकारक

चिनियाँ जनमुक्ति सेनाले पूर्वी लद्दाखमा ठूलै क्षेत्रफलको भारतीय भूभाग क’ब्जामा लिएकोमा चीनलाई त्यहाँबाट हटाउन भारतसामु तीन विकल्प रहेको अमेरिकाका दुईजना रणनीतिक मामिला विशेषज्ञहरूले बताएका छन् ।

अमेरिकाको एमआईटी सेन्टर फर इन्टरनेसनल स्टडीजका लागि लेखेको एक पेपरमा एमआईटीका विपिन नारंग र अल्बानी विश्वविद्यालयका क्रिस्टोफर क्लारीले भारतको तीनैवटा विकल्प व्यावहारिक रूपमा हासिल गर्न गाह्रो रहेको उल्लेख गरिएको छ ।

चीनले भारतको भूभागमा जमाएको आधिपत्यलाई तत्कालै नउल्ट्याए वा प्रतिकार नगरे पछि गएर त्यसो गर्न झनै गाह्रो हुँदै जान्छ ।

चीनले लद्दाखमा ‘नवीन सामान्य’ स्थापना गर्न खोजेको छ र थप वार्ताका लागि वार्ता गरेर समय लम्ब्याउँदैछ । ययसँगै उसले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण स्थानहरूमा आफ्नो प्रतिरक्षा बलियो बनाउने काम गरिरहेको छ ।

यसमा भारतले ढिलाइ गरेमा चीनलाई हटाउन वा पछि धकेल्न झनै गाह्रो पर्छ, पेपरमा तर्क गरिएको छ ।

पेपरको शीर्षक ‘पांगोङमा भारतको दुविधा ः ची’नसँगको भि’ड’न्त’पछि नयाँ दिल्लीका विकल्पहरू’ हो ।

संसारभरि ५९ ठाउँमध्ये आ’क्रान्ताले सै’न्यीकृत अन्तर्राष्ट्रिय विवादपछि गरिएका भूमि अ’ति’क्रमणमा ४७ ठाउँमा उसैले अर्को एक दशकसम्म त्यस भूमिमा कब्जा गरेको देखिन्छ । ‘यो हेर्दा अब हिमालय क्षेत्रमा चीनले अ’ति’क्रमण गरेको नयाँ भूभागमा नि’य’न्त्रण कायम गरिरहने देखिन्छ,’ रिपोर्टमा भनिएको छ ।

भारतका लागि पहिलो विकल्प भनेको चिनियाँ जनमुक्ति सेनालाई अ’ति’क्रमित भूभागबाट निकाल्ने हो । तर यसका लागि थप सैनिक र सामग्री सीमाक्षेत्रमा राख्नुपर्ने हुन्छ र त्यसको रणनीतिक तथा सामरिक समस्या छन् ।

दोस्रो विकल्प भनेको अन्त कतै गएर चिनियाँ भूभागमा कब्जा गर्नु हो । अनि त्यसैलाई बार्गेनिङको ह’ति’यार बनाएर लद्दाखबाट चिनियाँ जनमुक्ति सेनालाई हटाउने काम गर्न सकिन्छ । तर स्थल सीमा वा जलसीमा कतै पनि भारतले चीनलाई चुनौती दिनसक्ने स्थिति छैन ।

तेस्रो विकल्प भनेको चीनले भूभाग अ’ति’क्र’मण गरेको सहेर बस्ने अनि वास्तविक नियन्त्रण रेखा अपरिभाषित छ भनी देशभित्र उठ्ने विरोधका आवाजलाई मत्थर पार्ने । तर यसो गर्दा चीनलाई भारतविरुद्ध थप आ’क्रा’मक बन्न र थप भूभागमा क’ब्जा गर्न सहज हुन्छ ।

पेपरमा उल्लेख भएअनुसार, बेइजिङले अ’ति’क्र’मित गरेको भूमि फिर्ता लिन भारतसँग एकदमै कम सैन्य, कूटनीतिक वा आर्थिक विकल्प रहेकाले चुपचाप सहनुको विकल्प छैन ।

तर चीनले भारतका भूमिमा पछि गएर फेरि कब्जा नगरोस् भन्नका लागि सीमामा थप सैनिक तैनाथी गर्नुपर्ने हुन्छ । यस्तो तैनाथी सामान्य समयमा त चुनौतीपूर्ण हुन्छ भने आर्थिक संकट निम्त्याउने कोभिड–१९ महामारीका बेलामा त यो लगभग असम्भव छ ।

 

भर्खरै प्रकाशित

प्रधानमन्त्री ओलीको ब्रिफिङ : मोदीले दूत पठाउँछु भने, सामन्त पो…

काठमाडौं । भारतीय गुप्तचर संस्था रिसर्च एण्ड एनालाइसिस विङ (रअ) का प्रमुख सामन्तकुमार गोयललाई बालुवाटारमा रातारात भेट गरेपछि विवादमा परेका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले यो…

प्रहरीले अनुसन्धान थालेपछि भिटेनले प्राइभेट गरे भिडिओ

भिटेन उपनामले चिनिने र्‍यापर समीर घिसिङलाई कारबाही गर्न प्रहरी प्रधान कार्यालयले साइबर ब्युरोलाई चिठी लेखेपछि उनले युट्युबमा राखेको भिडि‌ओ प्राइभेट गरेका छन्। बिहीबार दिउँसोसम्म युट्युबको…

कैदी नभएपछि जेल बन्द गर्दै नेदरल्याण्डस्, नर्वेबाट पैँचोमा कैदी झिकाउँदै

विभिन्न खाले अ’पराधको कसुर प्रमाणित भएका दोषीहरुलाई कैदमा राख्नका लागि दुनियाँका सबैजसो देशमा जेलको व्यवस्था छ । विश्वका अधिकांश देशमा अ’पराधको दरमा बढोत्तरी भैरहेको छ…

एप्पलकै बाटो पछ्याउदै सामसुङ, स्मार्टफोनसँग चार्जर र इयरफोन नदिने

एप्पलले हालै सार्वजनिक आइफोन १२ सिरिजसँग चार्जर तथा इयरफोन नदिने घोषणा गरेसँगै आइफोन प्रयोगकर्ताहरु मात्र होइन विभिन्न स्मार्टफोन कम्पनीहरुले पनि एप्पलको आलोचना गरे । यद्यपि…

अपर्झट पुगेको प्रहरीलाई झुक्याउन जुवाडेहरू आपसमा टीकाटालो गरेको अभिनय गर्नथालेपछि

बाँकेको नेपालगञ्जवाट साढे २९ लाख रकमसहित प’क्राउ परेका दस जना जुवाडेलाई प्रहरीले सार्वजनिक गरेको छ। प’क्राउ पर्नेमा बाँकेको नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका वडा नं. ४ का सन्तोष…