इरान–चीन सुरक्षा सम्झौता : पश्चिमको मुटुमा ढ्यांग्रो, अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा हल्लीखल्ली

जनगणतन्त्र चीन र इस्लामिक गणतन्त्र इरानबीच आर्थिक तथा सुरक्षा सम्झौताको मस्यौदा द न्युयोर्क टाइम्सले चुहाएपछि अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा हल्लीखल्ली मच्चिएको छ ।

कुल १८ पृष्ठ लामो पारसी भाषाको दस्तावेजमा इरानी अर्थतन्त्र उकास्न अर्बौं डलरको चिनियाँ लगानी तथा चीनका लागि तेलको मूल्य छुटको प्रावधान छ । सहमतिमा सुरक्षा सहकार्य, गोप्य सूचना आदानप्रदान तथा संयुक्त सैन्य अभ्यास पनि रहेको छ ।

लीकका विषयमा टिप्पणी गर्दै इरानका परराष्ट्रमन्त्री मोहम्मद जवाद जरिफले आफ्नो देशले चीनसँग २५ वर्षको रणनीतिक साझेदारी गरेको बताए अनि यसलाई संसद्ले पारित गर्न बाँकी रहेको बताए । तेहरानले द न्युयोर्क टाइम्समा प्रकाशित दस्तावेजको पुष्टि गरिसकेको छैन ।

चीन र इरानबीच हुने दीर्घकालीन सम्झौताका विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय निगरानीकर्ताहरूको मिश्रित प्रतिक्रिया आएको छ । फरेन पोलिसी पत्रिकाले यो पश्चिमका लागि नराम्रो खबर भएको भनेका छ अनि पश्चिम एसिया र एसियामा भूराजनीतिक परिवर्तन आउने बताएको छ । चीनले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण स्थानमा आफ्नो उपस्थिति बढाउँदै लगेको छ ।

अमेरिकाका परराष्ट्रमन्त्री माइक पोम्पेओले इरानमा चीनको प्रवेशले पश्चिम एसियालाई अस्थिर बनाउने अनि इजरायल, साउदी अरब तथा यूएईलाई जोखिममा पार्ने बताए ।

पश्चिमको मूलधारे सञ्चारमाध्यम र सरकारहरूले चीन इरान सम्झौताको विरोध गर्नु कुनै आश्चर्यको कुरा हैन । यस सम्झौताले इरान अब पश्चिमलाई छोडेर पूर्वतिर लागेको भनी वरिष्ठ पत्रकार तथा इरानी राजनीतिक विश्लेषक माहान आबेदीनले बताए ।

‘१५० वर्षभन्दा बढी समयदेखि इरानले पश्चिम, विशेषगरी युरोप, सँग व्यापार, लगानी र शिक्षाका लागि सम्पर्क राखेको थियो । सन् १९७९ मा भएको इस्लामिक क्रान्तिले पनि यस प्रक्रियालाई रोकेन अनि विगत चार दशकयता इरानका नीतिनिर्माताहरूले पश्चिमसँग सम्बन्ध गहिरो बनाउनु सही हो कि हैन भनी बहस गरिरहेका छन् । तर आणविक सम्झौता विफल भएपछि अनि अमेरिकाले थर्काउँदा पनि प्रतिकार गर्न युरोप विफल भएकाले इरानमा पश्चिमप्रतिको सम्मान गुमेको छ ।’

तेहरान र बेइजिङले सुरक्षा सहकार्यलाई घनीभूत बनाउन चासो देखाएको आबेदीन बताउँछन् । चीनले पर्सियन खाडीमा रहेका इरानी टापुहरूमा सैन्य बल तैनाथ गर्ने भनी पश्चिमी सञ्चारमाध्यमले गरेको अनुमानलाई उनले बकवास भनेका छन् । ‘संवैधानिक, ऐतिहासिक, राजनीतिक तथा विचारधारात्मक कारणले गर्दा इरानले आफ्नो भूमिमा विदेशी फौज कहिले पनि स्वीकार गर्ने छैन,’ उनी जोड दिन्छन् ।

वाशिङटनले इरानविरुद्ध लगाएको एकपक्षीय प्रतिबन्ध अनि ट्रम्प प्रशासनको अधिकतम दबाब नीति विफल भएको आबेदीनले बताए ।

इरान पुनरुत्थानशील मुलुक हो र उसको परराष्ट्रनीति विस्तृत छ,’ आबेदीनले बताए । ‘इरान गत चार दशकदेखि प्रतिबन्ध सामना गरिरहेको छ । त्यसैले उसलाई प्रतिबन्ध कसरी छल्ने र परास्त गर्ने भन्ने ज्ञान छ । अनि इरानी अर्थतन्त्र सोचेको भन्दा जटिल र आत्मनिर्भर छ । अर्थात् इरानको आर्थिक अडिगपनाले उसलाई कच्चा तेल नबेचिकनै बाँच्न समर्थ बनाएको छ ।’

इरानले अमेरिकाको एकपक्षीय नियन्त्रणलाई खुला चुनौती दिँदै भेनेजुएलालाई तेल, खाद्यान्न, औषधि र पाटपुर्जा उपलब्ध गराएको छ । जुलाई महिनामा इरानीहरूले भेनेजुएलाको राजधानी काराकासमा मेगासिस नामक खाद्यान्न पसल समेत खोलेका छन् ।

अनि अगस्ट महिनामा अमेरिकाले इरानमाथि हतियार बिक्रीको प्रतिबन्ध बढाउन खोज्दा संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषद्ले त्यसलाई बहुमतले अस्वीकार गरिदिएको थियो ।

आबेदीनका अनुसार, चीन र इरानको सम्झौताले इरानको वैश्विक नीतिमा व्यापक असर पार्ने र इरानले अमेरिकी दबाबको कम त्रास बेहोर्नुपर्ने हुन्छ ।

यो रणनीतिक साझेदारी इरानको राष्ट्रिय स्वार्थअनुकूल रुहेको र यसले देशको राष्ट्रिय सुरक्षालाई जोगाउने आबेदीनको निष्कर्ष छ ।

भर्खरै प्रकाशित

चन्द्रागिरि केबलकारमा कोरोना सुई लगाएका यात्रुलाई २५ प्रतिशत छुट

काठमाडौं । चन्द्रागिरि हिल्स प्रालिले कोभिड–१९ विरुद्धको खोप लगाएर केबलकार चढ्ने यात्रुलाई २५ प्रतिशत सहुलियत दिने भएको छ। चन्द्रागिरि हिल्सले कोभिड–१९ विरुद्धको लडाइँमा ऐक्यबद्धता जनाउँदै…

रोल्पाली मह दैनिक एक चम्चा, स्वास्थ्यमा हुनेछन् फाइदै फाइदा

लमजुङ । लमजुङमा सासू–ससुरालाई स्याहार–सुसार गर्ने बुहारीहरूलाई सम्मान गरिएको छ । वृद्ध सासू–ससुरालाई सम्मानपूर्वक स्याहार–सम्भार, पालनपोषण गर्ने बुहारीहरूलाई सम्मानित गरिएको हो । ज्येष्ठ नागरिक समाज…

रोल्पाली मह दैनिक एक चम्चा, स्वास्थ्यमा हुनेछन् फाइदै फाइदा

काठमाडौं । शताब्दियौंदेखि महको प्रयोग महत्त्वपूर्ण औषधिका रूपमा भइरहेको छ । यसको सेवनले स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या निर्मूल पार्छ । सुन्दरता बढाउन समेत यसको प्रयोग गरिन्छ ।…

धान्नै नसक्ने गरी कोरोना संक्रमित बढ्ने संकेत प्राप्त भयो :…

काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले हरेक ४ दिनमा कोरोना संक्रमण दोब्बर बनिरहेको बताएको छ। बुधबारको प्रेस ब्रिफिङमा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा जागेश्वर…

सर्वोच्च अदालतको आदेश : अख्तियारले स्टिङ अपरेसन गर्न नपाउने

काठमाडौँ । सर्वोच्च अदालतले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले स्टिङ अपरेसन गर्न नपाउने फैसला सुनाएको छ । घुस लिने व्यक्ति प’क्राउ गर्न आयोगले स्टिङ अपरेसनबाट संकलन…